Ochrona przeciwpożarowa lasów stanowi wyzwanie dla ich właścicieli i zarządców. Pożary są jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla lasów w krajach Unii Europejskiej i nie tylko, szacuje się wręcz, że około 300 tys. ha lasów niszczonych jest rocznie w wyniku pożarów, a według niektórych źródeł rocznie ginie nawet od 350 do 500 tys. ha lasów[1]. Jednocześnieprzyjmuje się, żeobowiązujące regulacje prawne dotyczące ochrony przeciwpożarowej związane są z zapewnieniem ogólnie pojętego bezpieczeństwa publicznego (bezpieczeństwa obywateli), a więc wartości chronionych w art. 5 Konstytucji RP, dlatego  wykładnia tych przepisów powinna być dokonywana w sposób zapewniający realizację wskazanych celów konstytucyjnych[2]. Zarówno w przepisach ustawy o lasach jak i ustawy o transporcie kolejowym ustawodawca chroni bezpieczeństwo, z tym że w pierwszym przypadku chodzi o środowisko (las), a w drugim o bezpieczeństwo ludzi, zdrowie i życie.

Pożary lasów zwłaszcza w strefie śródziemnomorskiej uwzględnia się wśród czynników abiotycznych zagrożeń (tj. fizycznych lub chemicznych)[3]oraz typu antropogenicznego[4]. Termin „pożar” pochodzi od wyrazu „pożega” – wielki ogień.[5]Co ciekawe, wyrażenie „pożar lasu” wyjaśniają przepisy unijnego rozporządzenia tzw. Forest Focus, które oznacza „pożar, który wybucha i rozprzestrzenia się na las i inne obszary zalesione lub który wybucha na innym terenie i rozprzestrzenia się na las i inne obszary zalesione”[6].Natomiast „linia kolejowa” stanowi zgodnie z przepisami ustawy o transporcie kolejowym[7], „wyznaczoną przez zarządcę infrastruktury drogę kolejowa przystosowaną do prowadzenia ruchu pociągów”[8].

Ochrona przeciwpożarowa, według ustawodawcy polega na realizacji przedsięwzięć mających na celu ochronę życia, zdrowia, mienia lub środowiska przed pożarem, klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem poprzez:1) zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia;2) zapewnienie sił i środków do zwalczania pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia;3) prowadzenie działań ratowniczych[9]. Chodzi więc o wszelkie działania, które pozwolą uniknąć pożaru, a także zwalczać go.

Na poziomie prawa unijnego, ochrona przeciwpożarowa stanowi zagadnienie interesujące ustawodawcę od lat[10], wiąże się zwłaszcza ze zrównoważoną gospodarką leśną oraz ochroną zasobów[11]. W ramach rozporządzenia znanego pod nazwą „Forest Focus” ustanowiono wspólnotowyprogram zharmonizowanego, długofalowego monitorowania stanu lasów, m.in. w celuzapobiegania pożarom lasów, obejmujący choćby badanie dynamiki pożarów lasów i ich skutki oraz wpływ na lasy[12].

Ochrona przeciwpożarowa lasów jest przedmiotem uregulowania kilku krajowych aktów prawnych[13], a także wewnętrznych regulacji Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe[14].Przede wszystkim ochrona przeciwpożarowa jest obowiązkiem właścicieli i zarządców lasów[15].

Jednakże prawna regulacja ochrony przeciwpożarowej lasów bywa zróżnicowana, ze względu na sąsiadujące z nimi obiekty, infrastrukturę itp. Przykładem regulacji niemalże wyłączającej kompetencje właścicieli i zarządców lasów we wskazanym zakresie są przepisy ustawy o transporcie kolejowym i regulacje odnoszące się do usytuowania drzew i krzewów w sąsiedztwie linii kolejowych. Chodzi zatem o tereny lasów przyległe do linii kolejowych.  W praktyce problematyczne może być ustalenie po czyjej stronie leży obowiązek ochrony przeciwpożarowej lasów usytuowanych w sąsiedztwie linii kolejowych. Na temat ochrony przeciwpożarowej lasów usytuowanych w sąsiedztwie linii kolejowych zob. K. Leśkiewicz,Z prawnej problematyki ochrony przeciwpożarowej lasów w sąsiedztwie linii kolejowych w: Współczesne problemy prawa rolnego i cywilnego. Księga jubileuszowa Profesor Teresy Kurowskiej, Warszawa 2018, s. 237-248.

[1]M. Gwiazdowicz, Kierunki działań Unii Europejskiej w sektorze leśnym, Raport nr 162, http://biurose.sejm.gov.pl/teksty/r-162.htm, dostęp 19.1.2018r.

[2]Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztyniez dnia 20.12.2016 r., II SA/Ol 1010/16, LEX nr 2189334.

[3]Stan lasów w Unii Europejskiej: cenne ekosystemy o wielu obliczach i różnorakim przeznaczeniu, http://www.europarl.europa.eu/atyourservice/pl/displayFtu.html?ftuId=FTU_3.2.11.html, dostęp 19.1.2018r.

[4]Zob. W. Radecki, Ochrona lasów przed zagrożeniami w: Polskie prawo leśne pod red. A. Habudy, Warszawa 2016, s. 203.

[5]Zob. więcej D. Witczak, Pojęcie pożaru w świetle obowiązujących przepisów prawnych, nauki prawa i orzecznictwa, Zeszyty Naukowe SGSP/Szkoła Główna Służby Pożarniczej 2015 Nr 53 (1) s. 127-144, http://yadda.icm.edu.pl/yadda/element/bwmeta1.element.baztech-a7b470b1-02a1-4154-9ad0-fb590247fdf8/c/Witczak_ZN_SGSP_nr_53.pdf, dostęp 18.1.2018r.

[6]Art. 3 lit. d rozporządzenia (WE) Nr 2152/2003 Parlamentu Europejskiego i Radyz dnia 17.11.2003 r. dotyczącemonitorowania wzajemnego oddziaływania lasów i środowiska naturalnego we Wspólnocie(Forest Focus), Dziennik Urzędowy L 324, 11/12/2003 P. 0001 – 0008, dalej zwane rozporządzeniem „Forest Focus”.

[7]  Art. 4 pkt. 2 ustawy o transporcie kolejowym z 28.3.2003r., t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 2117, dalej zwana ustawą o transporcie kolejowym.

[8]Art. 4 pkt. 2 ustawy o transporcie kolejowym.

[9]Art. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej z dnia 24.8.1991 r., t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 736, dalej zwanej ustawą o ochronie przeciwpożarowej; art. 127 ust. 2 pkt 4 Prawa ochrony środowiska

[10]Zob. nieobowiązujące rozporządzenie Rady (EWG) nr 2158/92 z dnia 23 lipca 1992 r. w sprawie ochrony lasów wspólnotowychprzed pożarami, Dz.U. L 217 z 31.7.1992, str. 3.

[11]Zob. Komunikat Komisji Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów Nowa strategia leśna UE na rzecz lasów i sektora leśno-drzewnego /* COM/2013/0659 final */, 52013DC0659,http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:52013DC0659, dostęp 19.1.2018r.

[12]Rozporządzenie Forest Focus.

[13]Zob. ustawę o lasach; Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów z dnia 22.3.2006 r. Dz.U. Nr 58, poz. 405.

[14]„Instrukcja ochrony przeciwpożarowej lasu” jest załącznikiem do Zarządzenia nr 54 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 21.11.2011 r., obowiązującym w jednostkach organizacyjnych Lasów Państwowych od dnia 1.1.2012 r., http://www.lasy.gov.pl/pl/pro/publikacje/copy_of_gospodarka-lesna/ochrona_lasu/instrukcja-ochrony-przeciwpozarowej/view, dostęp 18.1.2018r.

[15]Art. 9 ust. 1 pkt. 1 oraz art. 13 ust.1 pkt. 3 ustawy o lasach.